Debaty sejmoweI Kadencja

Interpelacja w sprawie niejasności w uregulowaniach prawnych dotyczących zwalnianych urzędników państwowych - ponowna

   Niniejszym składam na pańskie ręce ponowną interpelację do ministra spraw wewnętrznych i administracji pana Janusza Tomaszewskiego w sprawie niejasności w uregulowaniach prawnych dotyczących zwalnianych urzędników państwowych.    Pozwolę sobie nie przyjąć udzielonej odpowiedzi (DGS-3997/99/MC), ponieważ sprawa w wymiarze społecznym nie jest błaha, gdyż dotyczy znacznej grupy osób, a jednocześnie niektóre z nich, podając w wątpliwość kompetencje osób odpowiedzialnych za przeprowadzenie reformy administracyjnej, zdecydowały się na podjęcie drogi sądowej w celu rozwiązania swoich problemów i wątpliwości.    Po zapoznaniu się z odpowiedzią na interpelację udzieloną przez ministra spraw wewnętrznych i administracji stwierdzić należy, iż minister nie ustosunkował się w żaden sposób do ostatniego pytania zawartego w interpelacji, a mianowicie: Czyim emerytem (jakiego pracodawcy) będzie osoba przechodząca na emeryturę po okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego?    Pytanie to dodatkowo można uzupełnić o osoby pobierające świadczenie przedemerytalne. Odpowiedź na nie jest o tyle istotna, iż determinuje uprawnienia pracownika do korzystania np. z funduszu socjalnego.    Odpowiedź na pytanie o podmiot zobowiązany do wypłaty odprawy emerytalnej urzędnikowi, który po okresie pobierania zasiłku przedemerytalnego przechodzi na emeryturę, trudno uznać za zadowalającą. Odpowiedź na to pytanie nie ma charakteru prawnego, brak w niej jakichkolwiek podstaw prawnych, w oparciu o które dokonano dość zabawnego nawet dla nieprawnika wywodu dotyczącego podmiotu zobowiązanego do wypłaty odprawy emerytalnej. W związku z powyższym efekt przedstawionej interpretacji jest ˝opłakany˝, tym bardziej że dokonujący jej oparł się nie na obowiązujących przepisach, lecz na własnych przypuszczeniach dotyczących kształtu i treści norm prawnych regulujących niniejsze kwestie.    W kwestii dotyczącej wypłaty tzw. trzynastki należy przyjąć do wiadomości opinię przedstawioną przez ministra. Jednocześnie pozwalam sobie w załączeniu przesłać kopie pisma skierowanego do jednej z urzędniczek przez Podlaski Urząd Wojewódzki w Białymstoku, w ocenie którego wypłata należności z tego tytułu nie jest taka oczywista.    Największe wątpliwości, a jednocześnie zainteresowanie wśród byłych mianowanych urzędników zatrudnionych np. w Urzędzie Wojewódzkim w Łomży budzi jednak kwestia uprawnień tychże osób do otrzymania jednorazowej odprawy. W tym zakresie odpowiedzi przedstawionej przez ministra spraw wewnętrznych i administracji nie można zarzucić nieumiejętności interpretacji przepisów prawnych czy ich nieznajomości.    Sposób interpretacji art. 58 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące..., jak również art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w związku z art. 8 i 17 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania... jest już dosyć utrwalony zarówno w piśmiennictwie organów administracji, które zetknęły się z tym problemem, jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który kilkakrotnie, w różnych zresztą stanach prawnych, rozstrzygał tę kwestię.    Nie pozostawia wątpliwości cel wprowadzenia do polskiego systemu prawa świadczenia pieniężnego przysługującego urzędnikowi państwowemu, który nie podejmuje działalności zarobkowej. Jest to szczególny przywilej, a korzyści płynące z jego wykorzystania są oczywiste i nie budzą żadnych wątpliwości.    Pragnę jednakże wskazać, iż życie jest niejednokrotnie o wiele bogatsze, niż to sobie wyobrażali twórcy reformy administracyjnej oraz autorzy ustawy, która wprowadziła zmiany do art. 17 ustawy o szczególnych zasadach... w 1992 r.    Zgodnie bowiem z art. 17 in fine powołanej ustawy jej postanowienia nie znajdują zastosowania do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania. Jednakże pracownikom tym przysługuje odprawa przewidziana w art. 8, w razie rozwiązania stosunku pracy w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2, jeżeli przepisy regulujące ich prawa i obowiązki nie przewidują żadnych świadczeń z tego tytułu.    Pragnę wskazać, iż w przypadku mianowanych pracowników urzędów państwowych przepisy przewidują możliwość pobierania świadczenia pieniężnego przez okres do 6 miesięcy. W związku z powyższym przy zastosowaniu wykładni gramatycznej stosowanej również przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w żadnym przypadku nie przysługuje im prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej na podstawie art. 8 ustawy o szczególnych zasadach...    Komentujący przepisy prawne prawo do pobierania przez urzędnika mianowanego przez okres do 6 miesięcy świadczenia pieniężnego traktują jako szczególny przywilej, wzmacniający status pracownika zatrudnionego na podstawie mianowania.    Niemniej jednak mogą zaistnieć w praktyce sytuacje, kiedy owo szczególne uprawnienie przysługujące urzędnikowi mianowanemu pozbawi go prawa do jakiegokolwiek ˝zadośćuczynienia˝ związanego ze zwolnieniem z pracy.    Zauważyć należy, iż dopuszczalność pobierania świadczenia pieniężnego uzależniona jest od niepodejmowania w okresie jego pobierania jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego (np. umowa o pracę, działalność gospodarcza). Rozwiązanie takie premiuje z jednej strony, i słusznie, osoby, które nie mogą znaleźć dla siebie żadnego zatrudnienia, niemniej jednak działają również w ten sposób, iż zniechęcają urzędnika do podejmowania w tym okresie zatrudnienia, zwłaszcza jeśli przypadające za nie wynagrodzenie nie przekraczałoby wysokości owego świadczenia (obliczanego jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy). Rozwiązanie takie wydaje się wadliwe i krzywdzące dla tych urzędników, którzy posiadają albo wyższe kwalifikacje, albo wykazują większą przedsiębiorczość i potrafią w krótszym czasie znaleźć dla siebie zatrudnienie. Z drugiej jednak strony rozwiązanie takie stawia mianowanych urzędników w sytuacji zdecydowanie gorszej niż ta, w której znajdują się pracownicy kontraktowi (zatrudnieni w urzędzie na podstawie umowy o pracę). Tej bowiem grupie osób, niezależnie od sposobu, w jaki będą się zachowywać po rozwiązaniu z nimi stosunku pracy, przysługuje zawsze odprawa w wysokości zależnej od stażu pracy. Tym samym pracownik kontraktowy odbiera jedno-, dwu- lub trzymiesięczne wynagrodzenie jako odprawę i następnego dania może podjąć zatrudnienie bez jakichkolwiek negatywnych konsekwencji z punktu widzenia tego uprawnienia i wysokości pobranej odprawy. Natomiast urzędnik mianowany, w przypadku kiedy po rozwiązaniu stosunku pracy znajdzie zatrudnienie w okresie pierwszego miesiąca po rozwiązaniu z nim stosunku pracy, nie otrzyma żadnego świadczenia z tytułu rozwiązania z nim stosunku pracy, w sytuacji, o której mowa w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw.    W ten sposób ów ˝szczególny przywilej˝, o którym pisze MSWiA w odpowiedzi na moją interpelację, powoduje, iż urzędnik mianowany znajduje się de facto w gorszej sytuacji prawnej niż pracownik kontraktowy, a ów ˝szczególny przywilej˝ wynikający z art. 131 pociąga za sobą daleko idące negatywne skutki dla takiej osoby.    Ponadto wskazać należy, iż sposób sformułowania art. 17 in fine ustawy o szczególnych zasadach... wskazuje, iż w praktyce istnieją różne kategorie pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania. Jedna kategoria obejmuje pracowników mianowanych, w odniesieniu do których w pragmatykach służbowych określających ich status zawodowy nie przewiduje się żadnych świadczeń z tytułu likwidacji lub reorganizacji ich pracodawcy, druga natomiast tych pracowników mianowanych, w odniesieniu do których przepisy szczególne przewidują z tego tytułu jakieś świadczenia.    Na gruncie tego przepisu do obrony wydaje się pogląd, iż celem ustawodawcy było zapewnienie pracownikowi zatrudnionemu na podstawie mianowania w związku z rozwiązaniem z nim stosunku pracy wskutek likwidacji lub reorganizacji sytuacji lepszej lub minimum identycznej do tej, jaką posiadają pracownicy kontraktowi. Zdanie odmienne w tej kwestii pod znakiem zapytania stawiałoby ratio legis art. 17 in fine ustawy o szczególnych zasadach... W związku z art. 17 powołanej ustawy podnieść należy jeszcze jedną kwestię. Otóż art. 17 uzależnia wypłatę jednorazowej odprawy od tego, czy przepisy szczególne regulujące status danej kategorii pracowników mianowanych przewidują czy też nie jakieś świadczenia z tego tytułu. Z całą pewnością jednorazowa odprawa określona w art. 8 jest świadczeniem związanym z ustaniem zatrudnienia (z przyczyn leżących po stronie pracodawcy). Powstaje natomiast pytanie, czy aby na pewno świadczeniem takim jest świadczenie pieniężne przysługujące urzędnikowi państwowemu zatrudnionemu na podstawie mianowania. Gdyby konstrukcja świadczenia pieniężnego przewidziana w art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie uzależniała od żadnych innych niż likwidacja lub reorganizacja pracodawcy przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia, podejmowanie dyskusji w tym przedmiocie byłoby bezzasadne.    Niemniej jednak stwierdzić należy, iż świadczenie pieniężne dla urzędnika mianowanego ma charakter bardzie złożony w konstrukcji jurydycznej i odmienny od tego, jaki posiada jednorazowa odprawa. Urzędnik mianowany nabędzie do niej prawo jedynie w takiej sytuacji, kiedy nie podejmie żadnej pracy zarobkowej. Tym samym świadczenie pieniężne, mimo iż związane treścią przepisu z likwidacją lub reorganizacją, posiada charakter nie rekompensaty z tytułu utraty zatrudnienia, lecz swego rodzaju czasowej (okresowej) zapomogi dla urzędnika nieposiadającego środków utrzymania.    Jak się wydaje, w tym miejscu podnieść należy jeszcze inną kwestię, a mianowicie w mojej ocenie art. 131 ustawy o pracownikach urzędów państwowych budzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa, określoną w art. 32 ust. 1, przez to, iż w sposób nieuzasadniony różnicuje wypłatę świadczenia pieniężnego dla pracownika mianowanego od faktu, czy podjął czy też nie w okresie 6 miesięcy po ustaniu zatrudnienia działalność zarobkową.    Reasumując, stwierdzam, iż interpretacja przedstawiona w odpowiedzi na moją interpelację przez MSWiA nie może być uznana za zadowalającą, gdyż:    1) nie uwzględnia sytuacji, kiedy pracownik mianowany podejmuje zatrudnienie bezpośrednio po ustaniu jego stosunku pracy w likwidowanym lub reorganizowanym urzędzie;    2) nie udziela odpowiedzi na pytanie, czy w takim przypadku przysługuje mu czy nie jednorazowa odprawa, czy też pozbawiony jest jakichkolwiek świadczeń.    Jakie kroki zamierza podjąć resort w celu wyeliminowania przedstawionych powyżej krzywdzących dla wielu osób niedoskonałości?    Poseł Mieczysław Czerniawski    Łomża, dnia 30 sierpnia 1999 r.