Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie utrwalania się opinii o Polsce jako kraju złodziei samochodów

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 2275 posła na Sejm RP pana Marcina Zawiły w sprawie utrwalania się opinii o Polsce jako kraju złodziei samochodów, z upoważnienia ministra spraw wewnętrznych i administracji, przedkładam poniższe wyjaśnienia.    Zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, w tym także cudzoziemców odwiedzających nasz kraj, to jedno z naczelnych zadań realizowanych na bieżąco przez służby podległe ministrowi spraw wewnętrznych i administracji.    Ocena stanu zagrożenia przestępczością w Polsce, w odniesieniu do innych państw europejskich, statystycznie jest korzystna dla naszego kraju. Z ilości ponad 1073 tys. przestępstw stwierdzonych w Polsce w roku ubiegłym - jedynie w 7141 przypadkach ofiarami byli cudzoziemcy. Ilość stwierdzonych przestępstw w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców była w Polsce niemal 4-krotnie mniejsza niż w Niemczech. Analizy stanu zagrożenia wskazują, że tendencje te mają w ostatnich latach charakter stały, natomiast z danych statystycznych przestępczości w I półroczu br. wynika, że wskaźnik przestępstw dokonanych na szkodę cudzoziemców na terenie RP nieznacznie się obniża. Stąd też teza o niepokojącym spadku bezpieczeństwa cudzoziemców w Polsce nie jest uzasadniona.    Należy także podkreślić, że w 1998 r. do Polski przyjechało 88 592 tys. cudzoziemców. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowili obywatele Republiki Federalnej Niemiec - 51 573 tys. (58,2% ogółem). Spośród wszystkich cudzoziemców, którzy w roku ubiegłym odwiedzili nasz kraj, aż 49 227 tys. jako cel podróży do Polski wskazywało turystykę. Około 51% tej liczby stanowili Niemcy.    Wśród przestępstw kryminalnych popełnianych w Polsce na szkodę cudzoziemców dominują przestępstwa skierowane na zabór mienia, a w szczególności: kradzieże mienia (w tym kradzieże samochodów), kradzieże z włamaniem, kradzieże kieszonkowe, rozboje oraz kradzieże i wymuszenia rozbójnicze. Większość z nich popełniana jest w zachodnich województwach przygranicznych oraz w regionach o szczególnych walorach turystycznych, najczęściej odwiedzanych przez turystów zagranicznych, takich jak region pomorski, małopolski i mazowiecki. Statystyki policyjne wykazują, że turyści zaabsorbowani zwiedzaniem oraz wypoczynkiem stają się stosunkowo łatwymi ofiarami dobrze zorganizowanych grup przestępczych złodziei samochodów, kieszonkowców czy też sprawców rozbojów.    Spośród 7141 cudzoziemców, którzy padli ofiarą przestępstwa w Polsce w roku ubiegłym, najliczniejszą grupę stanowili obywatele Niemiec (3941 osób, tj. 55,2%). Podobna proporcja kształtuje się w roku bieżącym - pokrzywdzonych cudzoziemców jest 2632, w tym obywateli Niemiec 1499, tj. 56,9%. Wskazane wartości procentowe odpowiadają strukturze narodowościowej cudzoziemców przyjeżdżających do naszego kraju, w której obywatele RFN stanowią 58,2%.    Kradzieże samochodów są niewątpliwie jedną z kategorii przestępstw kryminalnych, które bezpośrednio i bardzo negatywnie wpływają na ocenę stanu bezpieczeństwa w Polsce. Ich ilość systematycznie rośnie (61 151 w ub. r.).    Dla porównania, jak wynika z danych statystycznych zawartych w Międzynarodowej Statystyce Kryminalnej Interpolu za rok 1997 - kradzieże samochodów w niżej wymienionych państwach europejskich przedstawiają się następująco:    - Polska - skradziono 53 319 samochodów (współczynnik na 100 tys. ludności - 137,95);    - Niemcy - skradziono 138 098 pojazdów (współczynnik na 100 tys. ludności - 168,39);    - Włochy - skradziono 301 233 pojazdy (współczynnik na 100 tys. ludności - 527,20);    - Hiszpania - skradziono 133 330 pojazdów (współczynnik na 100 tys. ludności - 338,11);    - Francja - skradziono 322 783 pojazdy (współczynnik na 100 tys ludności - 551,82);    - Szwecja - skradziono 66 379 pojazdów (współczynnik na 100 tys. ludności - 750,38);    - Szwajcaria - skradziono 86 136 pojazdów (współczynnik na 100 tys. ludności - 1214,29).    W Polsce przedmiotem kradzieży, nie licząc krajowych marek samochodów, są głównie pojazdy produkcji niemieckiej, jak np. Volkswagen, Audi, Mercedes, BMW. Wynika to m.in. ze specyfiki polskiego rynku motoryzacyjnego. W roku ubiegłym polskie służby graniczne odnotowały wjazd do Polski 27 391 tys. pojazdów samochodowych, w tym 17 055 tys. (tj. 62,2% ogółu) pojazdów stanowiących własność obywateli RFN.    Ponadto w roku ubiegłym w statystykach policyjnych odnotowano utratę 9210 samochodów osobowych stanowiących własność cudzoziemców (15% ogółu utraconych), z czego 7289 - na szkodę obywateli RFN. Najwięcej tego typu przestępstw stwierdzono w b. województwach: katowickim (1148), szczecińskim (991), gdańskim (815), jeleniogórskim (612) i gorzowskim (440).    Mając na względzie potrzebę zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa cudzoziemcom w naszym kraju, Policja rozwinęła i prowadzi systemowe działania zapobiegawcze i wykrywcze, ukierunkowane przede wszystkim na:    - zapobieganie i zwalczanie przestępstw kradzieży samochodów na szkodę cudzoziemców, w tym także poprzez prowadzenie akcji informacyjnych mających na celu przestrzeganie zasad ochrony własnego mienia i minimalizację zagrożeń powodujących możliwość jego utraty;    - wzmożenie działań policyjnych w związku ze zwiększonym ruchem turystycznym. W okresie letnim prowadzone są ogólnokrajowe działania, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających w miejscach szczególnie odwiedzanych przez turystów krajowych i zagranicznych. Kompleksowy system tych działań został opracowany przed rozpoczęciem sezonu turystycznego i wdrożony przede wszystkim w takich miastach, jak: Gdańsk, Warszawa, Kraków czy Wrocław;    - rozwinięcie działań operacyjno-rozpoznawczych w miejscach zwiększonej koncentracji osób (hotele, campingi, szlaki i trasy turystyczne), ze szczególnym zwróceniem uwagi na przestępców wędrownych;    - nasilenie służb patrolowych w okolicach miejsc wypoczynku, stacji benzynowych, parkingów, zajazdów, hoteli i moteli oraz głównych tras komunikacyjnych, celem zapobieżenia ewentualnym napadom na turystów oraz kradzieżom samochodów i pozostawionego mienia;    - prowadzenie na przejściach granicznych wzmożonych kontroli samochodów wywożonych z Polski.    W zależności od aktualnego stanu zagrożenia kradzieżami samochodów Policja organizuje w skali regionalnej lub ogólnokrajowej cykliczne działania o charakterze prewencyjno-rozpoznawczym, mające na celu zwalczanie tego zjawiska poprzez zwiększoną kontrolę na drogach, giełdach samochodowych oraz w warsztatach i innych miejscach, które mogą mieć związek z obrotem skradzionymi samochodami. Do udziału w tych przedsięwzięciach angażowane są również: Straż Graniczna, Żandarmeria Wojskowa, straże miejskie i Straż Ochrony Kolei. Podejmowane w rejonach granicznych przejść drogowych, hotelach, biurach turystycznych akcje informacyjne mają na celu wskazywanie cudzoziemcom pożądanych zachowań przestrzegających, jak nie stać się ofiarą przestępstwa, oraz sposoby postępowania w przypadku konieczności uzyskania pomocy ze strony Policji. Akcje te polegają na przekazywaniu cudzoziemcom ulotek, które mają wyłącznie charakter informacyjny. Turyści niemieccy przyjmują je z życzliwością. Zawartość merytoryczna tych publikacji jest adekwatna do występujących zagrożeń. Tę samą metodę działań profilaktycznych stosują inne policje, w tym również niemiecka. Z informacji uzyskanych z jednostek Policji województw przygranicznych wynika, że policja niemiecka jest równie przychylnie ustosunkowana do tego typu działań profilaktycznych, często sama w nich uczestniczy - w myśl lokalnych porozumień o współpracy.    W celu ograniczenia możliwości obrotu kradzionymi samochodami doprowadzono do zmiany dokumentacji związanej z rejestracją pojazdów oraz prawami jazdy, co w znacznym stopniu utrudni ich podrobienie i przerobienie, podjęto również zintensyfikowane działania zmierzające do zorganizowania centralnej bazy pojazdów zarejestrowanych na terenie RP.    Od 1991 r. Policja polska dysponuje elektronicznym systemem informatycznym odnoszącym się do utraconych pojazdów, dostępnym na terenie całego kraju. System ten podlega stałemu doskonaleniu. W marcu br. opracowano jego nową wersję i włączono do bazy danych Zintegrowanego Systemu Informacyjnego Policji (ZSIP) obok informacji o osobach i zdarzeniach, co daje możliwość dodatkowego ustalania wzajemnych powiązań pomiędzy poszczególnymi informacjami zawartymi w bazie danych. Informacje o pojazdach gromadzone w ramach ZSIP są dostępne dla wszystkich uprawnionych funkcjonariuszy i pracowników Policji oraz służb współpracujących, których charakter działania wymaga dostępu do przedmiotowych danych (np. Straży Granicznej, urzędów celnych itp.), a także innych podmiotów i instytucji pozapolicyjnych, z którymi policja zawarła odpowiednie porozumienia i umowy. Na podkreślenie zasługuje fakt, że od 1995 r. istnieje możliwość sprawdzenia samochodu przez każdego obywatela pod kątem, czy dany pojazd jest poszukiwany (sposób, rodzaj i zakres tego sprawdzenia określają odpowiednie przepisy resortowe).    Jednym z podstawowych postulatów Policji w zakresie zwalczania przestępczości związanej z kradzieżą samochodów jest skorelowanie ewidencji policyjnej z mającą powstać centralną ewidencją pojazdów i kierowców, co będzie miało znaczący wpływ na ograniczenie handlu kradzionymi pojazdami.    Policja polska współpracuje również w zakresie wymiany informacji o utraconych pojazdach z Policją niemiecką. Korzysta z bazy danych zlokalizowanej w Wiesbaden. Ze względu na wysoki stopień wykorzystania tego źródła informacji i jego dużą efektywność (ponad 10% pozytywnych wyników sprawdzeń) Policja polska wciąż występuje o udoskonalenie trybu dostępu poprzez poprawę łączy i zmniejszenie czasochłonności sesji sprawdzeń. Ponadto w ramach wymiany informacji o utraconych pojazdach z Sekretariatem Generalnym w Lyonie Policja aktualizuje codziennie bazę kontynentalnej kartoteki kryminalnej (ASF-Lyon) informacjami o pojazdach utraconych na terenie RP.    Głównym partnerem zagranicznym Biura Międzynarodowej Współpracy Policji KGP są Niemcy. Zlecenia nadsyłane przez stronę niemiecką stanowią 35% wszystkich zleceń realizowanych przez BMWP KGP, a dotyczą w szczególności poszukiwań osób, kradzieży samochodów, przemytu narkotyków, nielegalnego obrotu dziełami sztuki.    Wymiana informacji prowadzona jest również w ramach współpracy przygranicznej. Jej zakres między odpowiednimi jednostkami organizacyjnymi organów podległych MSWiA, działającymi na terenie byłych województw: szczecińskiego, gorzowskiego, zielonogórskiego i jeleniogórskiego a partnerami w poszczególnych nadgranicznych landach został określony w protokołach w sprawie metod, zasad i warunków wykonania Umowy między rządem RP a rządem RFN o współpracy Policji i Straży Granicznej na terenach przygranicznych, podpisanej w Bonn dnia 5 kwietnia 1995 r. Porozumienia lokalne podpisywane były przez komendantów wojewódzkich i prezydentów Policji niemieckiej.    W konsekwencji realizacji postanowień polsko-niemieckiej międzyrządowej umowy o współpracy Policji i straży granicznych na terenach przygranicznych został utworzony Komitet ds. Współpracy Przygranicznej Polski i Niemiec, do zadań którego należy tworzenie warunków przestrzegania prawa na tych terenach. Omawiane są aktualne stany zagrożeń kryminalnych, przewidywane kierunki ich rozwoju oraz możliwości podniesienia efektywności współpracy policyjnej.    Współpraca polskich i niemieckich służb kryminalnych przebiega prawidłowo i przez policje obydwu państw oceniana jest bardzo wysoko. Dzięki informacjom uzyskanym od partnera niemieckiego Policja polska wszczęła ponad 107 postępowań w sprawie nielegalnego sprowadzania do Polski samochodów na podstawie fałszywych dokumentów. Przykładem wspólnych działań w tym zakresie jest m.in. zlikwidowanie 42-osobowej grupy przestępczej, której udowodniono kradzież i przemyt ponad 200 samochodów.    Realizowane są działania dotyczące wymiany informacji na temat osób dokonujących przestępstw lub utrzymujących kontakty z grupami przestępczymi, w tym zajmującymi się kradzieżami pojazdów, potwierdzania tożsamości obywateli obu państw podejrzanych o popełnienie przestępstwa, ustalania właścicieli pojazdów zabezpieczonych przez służby obu państw w związku z podejrzeniem o ich nielegalne pochodzenie. Kooperacja obejmuje również wspólne seminaria, sympozja i szkolenia oraz pomoc finansową i rzeczową świadczoną na rzecz polskiej Policji przez partnera niemieckiego, przy czym strona niemiecka wykazuje duże zaangażowanie w przekazywaniu polskim policjantom swoich doświadczeń i stosowanych rozwiązań na polu zwalczania i zapobiegania przestępczości.    Od 1 stycznia 1999 r. specyfika przygranicza i związanej z tym przestępczości dotyczy 11 z 16 województw. Rozwiązania organizacyjne i prawne przyjęte w związku z reformą administracyjną państwa wprowadziły zasadnicze zmiany w systemie finansowania Policji i systemie jej logistycznego zabezpieczenia. Obowiązujący do końca ubiegłego roku system finansowania, w całości ze środków budżetu państwa, miał charakter scentralizowany. Obecnie Policja wchodzi w skład rządowej administracji zespolonej. Środki w postaci dotacji celowych przeznaczonych na funkcjonowanie komend miejskich i powiatowych oraz komisariatów Policji są przekazywane do budżetu samorządu powiatowego (starosty). Dotacja celowa jest podstawowym źródłem środków na finansowanie Policji na szczeblu powiatowym. Może być jednak uzupełniona ze środków własnych samorządów powiatowych. Komendanci wojewódzcy Policji, otrzymując określoną pulę etatów, wynikającą z podziału etatu kalkulacyjnego, przyznanego Policji w ustawie budżetowej, byli zobowiązani do uwzględnienia specyfiki poszczególnych powiatów, interesów regionu i potrzeb wyrażanych przez przedstawicieli lokalnych społeczności. Obowiązkiem komendantów było i będzie uwzględnianie tych potrzeb z zachowaniem nadrzędnego celu, tzn. konieczności stworzenia takich rozwiązań organizacyjnych, które umożliwią zapewnienie bezpieczeństwa wszystkim mieszkańcom województwa oraz osobom przebywającym na jego terenie. Bilans potrzeb tworzony jest w powiatach i województwach. Jednym z takich rozwiązań doraźnych jest np. pomoc w szerokim zakresie komisariatom funkcjonującym w strefie przygranicznej ze strony komórek organizacyjnych komend powiatowych i innych jednostek policyjnych w województwie.    Odnośnie do istnienia współpracy Policji z gangami samochodowymi informuję, że odnotowywane incydentalne przypadki nagannego czy wręcz przestępczego zachowania policjantów są niezwłocznie wyjaśniane, a wobec winnych wyciągane są surowe konsekwencje służbowe i karne.    Z niepokojem należy stwierdzić, że niekiedy zgłaszane przez obywateli Republiki Federalnej Niemiec zawiadomienia o kradzieżach samochodów są nieprawdziwe, a celem takiego działania jest wyłudzenie odszkodowań z firm ubezpieczeniowych. Incydenty tego rodzaju sprawiają duże problemy wykrywcze z powodu trudności dowodowych.    Podsumowując powyższy wywód, jeszcze raz zapewniam, że władze polskie, poprzez właściwe służby, niezmiennie jako jedno z podstawowych zadań traktują i realizują przedsięwzięcia zmierzające do poprawy stanu bezpieczeństwa obywateli, w tym także bezpieczeństwa cudzoziemców przebywających w naszym kraju.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Krzysztof Budnik    Warszawa, dnia 30 sierpnia 1999 r.