Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie monopolistycznych działań sieciowych przedsiębiorstw energetycznych w zakresie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z pismem pana marszałka, znak SPS-0202-2265/99 z dnia 23 lipca 1999 r., uprzejmie proszę o przyjęcie odpowiedzi na interpelację pana posła Jana Klimka w sprawie monopolistycznych działań sieciowych przedsiębiorstw energetycznych w zakresie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne.    Pan poseł wnosi o zajęcie stanowiska:    1) w odniesieniu do stwierdzeń, że:    - nowe regulacje prawne dotyczące opłat za przyłączenie, nie eliminując możliwości woluntarystycznych działań dominujących na rynku sieciowych przedsiębiorstw energetycznych, postawiły dotychczasowych zewnętrznych wykonawców przyłączy do sieci w obliczu zagrożenia dalszego funkcjonowania,    - sieciowe przedsiębiorstwa energetyczne wykorzystując swoją pozycję stosują w świetle nowego prawa praktyki zapewniające im monopolistyczną pozycję także w obszarze wykonywania przyłączeń do sieci;    2) w odniesieniu do wniosków zakładów rzemieślniczych o nowelizację rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (DzU nr 135, poz. 881).    Na wstępie pragnę zwrócić uwagę pana posła na kilka aspektów dotyczących właściwości poszczególnych urzędów w sprawach elektroenergetyki, których obszary działania obejmują realizację zadań bezpośrednio związanych z problemami poruszonymi w tej interpelacji oraz generalnych uwarunkowań, w jakich następuje wdrażanie nowych przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 389 z późn. zm.). Ustawa Prawo energetyczne określa, o czym stanowi art. 1 ust. 1, zasady kształtowania polityki energetycznej państwa, warunki zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii oraz działalność przedsiębiorstw energetycznych i wraz z innymi obowiązującymi ustawami wprowadza wyraźny podział zadań pomiędzy organy administracji rządowej w sprawach o kluczowym znaczeniu dla gospodarki energetycznej, sektora elektroenergetycznego i odbiorców.    Stosownie do postanowień przepisów ww. ustawy, zadania z zakresu spraw regulacji gospodarki paliwami i energią oraz promowania konkurencji w obszarze przedsiębiorstw energetycznych o charakterze monopolu naturalnego, realizuje prezes Urzędu Regulacji Energetyki - centralny organ administracji rządowej, powołany przez prezesa Rady Ministrów. Do zakresu kompetencji i obowiązków prezesa URE należy regulowanie działalności przedsiębiorstw energetycznych zgodnie z ustawą i założeniami polityki energetycznej państwa, zmierzające do równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii (art. 23 ustawy), m.in. poprzez zatwierdzanie i kontrolowanie taryf paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła dla koncesjonowanych przedsiębiorstw oraz kontrolowanie parametrów jakościowych dostaw i obsługi odbiorców w zakresie obrotu paliwami i energią elektryczną. Prezes URE rozstrzyga również w pierwszej instancji spory pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi i odbiorcami energii w zakresie określonym art. 8 Prawa energetycznego oraz współdziała z właściwymi organami w przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym przedsiębiorstw energetycznych.    Do właściwości ministra gospodarki należy opracowanie polityki energetycznej państwa oraz określanie warunków planowania i funkcjonowania krajowych systemów energetycznych. Minister gospodarki w uzgodnieniu z ministrem finansów i prezesem Urzędu Regulacji Energetyki wydaje przepisy wykonawcze w zakresie wynikającym z delegacji zawartych w ustawie.    Nadzór nad działalnością spółek energetycznych, w tym zakładów energetycznych, należy do kompetencji ministra skarbu państwa.    Celem ustawy i wprowadzanych w życie rozporządzeń ministra gospodarki, wydanych na podstawie delegacji ustawowych, jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, oszczędnego i racjonalnego użytkowania paliw i energii, rozwoju konkurencji, przeciwdziałaniu negatywnym skutkom naturalnych monopoli oraz ochrona interesów odbiorców i minimalizacja kosztów. Ustawa Prawo energetyczne wprowadza zasady rynkowej gospodarki energią elektryczną jako towarem i stara się razem z rozporządzeniami wykonawczymi zapewnić konieczne do tego warunki. Mechanizmy rynkowe tworzone są z jednoczesnym demonopolizowaniem działalności przedsiębiorstw poprzez nałożenie na przedsiębiorstwa energetyczne szeregu obowiązków. Demonopolizacja i urynkowienie rozpoczęły się w zasadzie praktycznie w roku bieżącym i proces ten potrwa kilka lat.    Powracając do pytań postawionych przez pana posła, uprzejmie informuję, że zgodnie z ustawą Prawo energetyczne, z którą jest zgodne ww. rozporządzenie ministra gospodarki z dnia 21 października 1998 r., nakłady związane z przyłączeniem ponoszone przez przedsiębiorstwo sieciowe, wynikające z warunków przyłączenia, pokrywane są tylko w części przez przyłączony podmiot w formie opłaty ryczałtowej, określonej w taryfie kontrolowanej i zatwierdzonej przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki lub w formie opłaty ustalonej na podstawie indywidualnych rzeczywistych kosztów realizacji przyłączenia, określonej w umowie o przyłączenie. W związku z tym nie mogę zgodzić się ze stwierdzeniem, że opłaty za przyłączenie ustalane są w sposób woluntarystyczny. Ponadto zgodnie z ww. przepisem art. 8 ustawy, jeśli wystąpią spory w sprawach o przyłączenie, spory te rozstrzyga na wniosek strony prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Według orzeczeń Sądu Antymonopolowego, przy rozstrzyganiu sporów prezes Urzędu Regulacji Energetyki może także ustalić istotne warunki umowy o przyłączenie.    Natomiast odnośnie do stwierdzenia o monopolistycznej pozycji zakładów energetycznych w obszarze wykonywania przyłączeń do sieci elektroenergetycznych pragnę zaznaczyć, że przepis art. 7 ust. 4 ustawy Prawo energetyczne zobowiązuje przedsiębiorstwo energetyczne do zapewnienia realizacji i finansowania budowy i rozbudowy sieci, w tym przyłączeń odbiorców, jeśli sieci te przewidywane są w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, na warunkach określonych w rozporządzeniach ministra gospodarki, wydanych na podstawie art. 9 i 46 tej ustawy.    Obowiązek wynikający z przepisów art. 7 ust. 4 ustawy, nałożony na przedsiębiorstwa energetyczne, nie oznacza jednak, że realizację przyłączeń odbiorców do sieci muszą przedsiębiorstwa wykonywać własnymi siłami. Wykonanie tych prac mają prawo również zlecić osobom trzecim, dysponującym odpowiednimi kwalifikacjami i uprawnieniami, w tym także przyłączanemu podmiotowi.    Ministerstwo Gospodarki pismem z dnia 28 maja br. wystąpiło do przedsiębiorstw energetycznych z zapytaniem o sposób wyłaniania wykonawców robót instalacyjnych, w tym przyłączeniowych w tych spółkach oraz z prośbą o dokonanie analizy sytuacji i rozważenie możliwości uregulowań prawnych w dziedzinie wykonawstwa ww. robót. Z informacji przesłanych do ministra gospodarki wynika, że każda z 33 spółek dystrybucyjnych stosuje odrębne metody wyłaniania wykonawców robót związanych z budową i rozbudową sieci, w tym przyłączeń odbiorców. Spółki pod tym względem można podzielić na trzy grupy: spółki wykonujące przyłącza głównie własnymi siłami; spółki, w których przyłącza wykonywane są częściowo przez brygady własne, a częściowo przez zlecenie prac wykonawcom zewnętrznym; spółki, które realizują prace przyłączeniowe wyłącznie przez zlecenie wykonawstwa firmom obcym.    Ustawa Prawo energetyczne w art. 3 pkt 11 definiuje sieć jako instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania i dystrybucji paliw lub energii, należące do przedsiębiorstw energetycznych. Prawo własności sieci determinuje więc obowiązki przedsiębiorstw energetycznych w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym inwestycyjnej, w odniesieniu do sieci. Przepisy Prawa energetycznego nie regulują rynku wykonawców instalacji elektroenergetycznych. Tryb i zasady wyboru wykonawców zadań inwestacyjnych w zakresie rozbudowy sieci mają prawo ustalać same przedsiębiorstwa energetyczne, ponieważ są właścicielami sieci energetycznych oraz ponoszą odpowiedzialność za stan techniczny urządzeń, instalacji i sieci służących do realizacji dostaw energii elektrycznej w sposób ciągły i niezawodny. Odpowiadają również za standardy jakościowe dostaw energii elektrycznej oraz za bezpieczeństwo ludzi i urządzeń. Przedsiębiorstwa energetyczne dokonując wyboru wykonawcy, przy zachowaniu zasad wysokiej jakości wykonywanych prac i wysokich kwalifikacji wykonawców, powinny realizować cele ustawy wynikające z art. 1 ust. 2 ustawy Prawo energetyczne, takie jak zapewnienie konkurencji, ochrona interesów odbiorców i minimalizacja kosztów. Realizacja celów ustawy uniemożliwia stosowanie praktyk monopolistycznych na rynku wykonawstwa przyłączy przewidywanych w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. W sytuacji liberalizacji rynku usług energetycznych na świecie i krajach Unii Europejskiej, z którymi są zgodne regulacje ustawy Prawo energetyczne, wprowadzenia gospodarki rynkowej w Polsce nie mogę uznać za uzasadnione żądanie regulacji ograniczania wpływu przedsiębiorstw energetycznych na realizację budowy własnych sieci i przyłączy. W przypadku zaistnienia podejrzeń o monopolistyczne zachowania zakładu energetycznego, wykonawcy mogą występować do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznanie praktyk stosowanych przez zakład energetyczny za praktyki naruszające zasadę wolnej konkurencji i swobody gospodarczej i uzyskać decyzję prezesa nakazującą zaniechanie tych praktyk.    Realizacja budowy i rozbudowy sieci, których nie przewiduje się w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, jest przedmiotem umowy zainteresowanych stron (art. 7 ust. 5 ustawy Prawo energetyczne). Oznacza to, że strony (przedsiębiorstwo energetyczne, odbiorca) powinny uzgodnić (zgodnie z zasadą swobody umów), kto będzie wykonawcą przyłącza. Kryteria wyboru wykonawcy powinny być takie same jak w przypadku rozbudowy sieci przewidywanej w planie zagospodarowania przestrzennego, a więc wysoki poziom wykonywanych prac, zapewniający ciągłość, niezawodność dostaw oraz bezpieczeństwo ludzi i sieci.    W przypadku gdy wybudowane przyłącze i odcinki sieci związane z przyłączami zgodnie z umową mają stać się siecią należącą do przedsiębiorstwa, to wyboru wykonawcy dokonuje przedsiębiorstwo energetyczne.    W odniesieniu do wniosków zakładów rzemieślniczych, dotyczących nowelizacji rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 21 października 1998 r., pragnę zaznaczyć, że nowa ustawa Prawo energetyczne wraz z rozporządzeniami wykonawczymi wprowadza energetykę w obszar regulowanej gospodarki rynkowej. Gospodarka taka, z uwzględnieniem całej specyfiki przemysłu infrastrukturalnego, jakim jest energetyka, opiera się w znacznej części na regulacjach cywilno-prawnych w postaci umów pomiędzy partnerami handlowymi, jakimi są m.in. przedsiębiorstwa energetyczne i odbiorcy. Zgodnie z brzmieniem art. 3531 Kodeksu cywilnego ˝Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego˝. Do stron zawierających umowę należy więc zamieszczenie w niej wszelkich istotnych postanowień. Przedsiębiorstwo energetyczne nie może jednostronnie narzucać warunków umów, lecz musi te umowy negocjować z odbiorcą, przy zachowaniu przepisów ww. rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 21 października 1998 r., określającego w interesie odbiorcy niezbędne elementy umowy o przyłączenie.    Jeżeli przedsiębiorstwo nie przestrzega tej zasady, to jego postępowanie może być zaskarżone w pierwszej instancji do prezesa Urzędu Regulacji Energetyki lub Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a w drugiej instancji do Sądu Antymonopolowego.    Nie można zakładać, że przedsiębiorstwa energetyczne będą prowadzić działalność sprzeczną z obowiązującym prawem oraz z umowami cywilno-prawnymi zawartymi z odbiorcami. Taka działalność przedsiębiorstw energetycznych wpłynęłaby zarówno na utratę przychodów z tytułu niedostarczonej (a więc niesprzedanej) energii oraz na odszkodowania z tytułu niedotrzymania standardów określonych zarówno w przepisach, jak i w umowach.    W odniesieniu do proponowanych zmian uprzejmie informuję, że zmian ustawy Prawo energetyczne było kilka i stosownie do potrzeb przygotowywane są następne, z tym że nie dotyczą one realizacji i finansowania budowy i rozbudowy sieci oraz budowy przyłączy. Mając na uwadze zbyt krótki okres od rozpoczęcia stosowania nowych zasad stanowienia cen (ok. 5 miesięcy), brak większych doświadczeń oraz potrzebę stabilizacji prawa, przygotowanie zmian do właściwych rozporządzeń powinno dotyczyć już nowych taryf, które będą wprowadzane pod koniec I kwartału 2000 r. Uzyskane dotychczas doświadczenia pozwolą na usuwanie wszystkich niedoskonałości obowiązujących przepisów i opanowanie trudnej sztuki regulacji wprowadzanej również w krajach Unii Europejskiej i na świecie.    Pragnę również zaznaczyć, że polityka ministra gospodarki wobec małych i średnich przedsiębiorstw działających w sektorze energetyki jest taka sama, jak wobec tworzenia wszystkich małych i średnich przedsiębiorstw w kraju, zmierzająca do tworzenia warunków dla zwiększenia ich aktywności i konkurencyjności. Występujące nieprawidłowości w działalności przedsiębiorstw energetycznych są skutkiem wieloletnich zaniedbań w zakresie rozwoju infrastruktury energetycznej, praktykami i nawykami pozostałymi po poprzednim okresie gospodarki nakazowo-rozdzielczej, jak również braku doświadczeń we wdrażaniu nowatorskich rozwiązań prawnych w dziedzinie gospodarki energetycznej i braku dostosowania się przedsiębiorstw do nowych warunków i przepisów.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Jan Szlązak    Warszawa, dnia 13 sierpnia 1999 r.