Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie środków finansowych na realizację znowelizowanej Karty nauczyciela

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Ireny Nowackiej z dnia 30 maja br. w sprawie środków finansowych przeznaczonych na wdrożenie znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela (SPS-0202-4103/00) uprzejmie informuję, co następuje.    I. Zgodnie z art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (DzU z 1997 r. nr 56, poz. 357, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 18 lutego 2000 r. (DzU nr 19, poz. 239) minister właściwy ds. oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy określił, w drodze rozporządzenia, dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego: wysokość minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego, szczegółowe zasady zaszeregowania nauczycieli, sposób obliczania wysokości stawki wynagrodzenia za jedną godzinę przeliczeniową, ogólne warunki przyznawania dodatku motywacyjnego, wykaz stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających do dodatku funkcyjnego.    W świetle powyższej ustawy organ prowadzący szkołę, będący jednostką samorządu terytorialnego (art. 30 ust. 6), określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego, w drodze regulaminu: wysokość stawek dodatków motywacyjnego, funkcyjnego i za warunki pracy oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość i warunki wypłacania nagród i innych świadczeń, o ile nie zostały one określone w Karcie nauczyciela lub odrębnych przepisach w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego odpowiadały co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3 i 4 Karty nauczyciela.    Jak wynika ze wskazanych powyżej przepisów i w nawiązaniu do art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, średnie wynagrodzenie nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego w 2000 r. kształtuje się następująco:    a) nauczyciel stażysta - 1222 zł,    b) nauczyciel kontraktowy - 1479 zł,    c) nauczyciel mianowany - 1772 zł.    W myśl art. 30 ust. 8 i 9 Karty nauczyciela państwo gwarantuje w dochodach jednostek samorządu terytorialnego środki niezbędne na wskazane powyżej średnie wynagrodzenia (wraz z pochodnymi od wynagrodzeń i odpisami) dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego, zatrudnionych zgodnie ze standardami. Wszelkie regulacje płacowe wobec nauczycieli, jakie wynikają ze znowelizowanej ustawy Karta nauczyciela, w tym przyznane jednostkom samorządu terytorialnego kompetencje do stanowienia o wysokości dodatków (art. 30 ust. 6), powinny uwzględniać powyższe zapisy. Przesądzają bowiem one jednocześnie o wysokości zobowiązań państwa w zakresie finansowania zadań oświatowych.    Środki na wdrożenie nowego systemu wynagradzania nauczycieli, realizowanego w oparciu o zasady wskazane wyżej, zostały zapewnione w przyznanej dla jednostek samorządu terytorialnego na 2000 rok części oświatowej subwencji ogólnej.    II. Korzystając z przykładu gminy Błaszki, pozwolę sobie wyjaśnić podstawowe zależności wynikające z wprowadzanych w tym zakresie regulacji.    Prowadzone w tej gminie szkoły charakteryzują się organizacją dopuszczającą wyjątkowo niską liczbę uczniów na oddział. Jak wynika z danych statystycznych, przeciętnie w prowadzonym przez gminę oddziale uczy się obecnie 17,49 uczniów. Sytuacja ta przesądza o wysokości ponoszonych nakładów na cele oświatowe, w tym związanych z wydatkami na wynagrodzenia dla ponadnormatywnej liczby nauczycieli. Jak jednak wynika z przygotowanych prognoz dotyczących zatrudnienia w nowym roku szkolnym (zał. 1, tab. 1), nie przewiduje się tu żadnych dostosowujących działań. Tymczasem wobec narastającego niżu demograficznego, już przejawiającego się bardzo niską liczbą uczniów w oddziale, a z pewnością jeszcze wyraźniejszego w roku następnym, wydaje się, iż to jest działanie nieracjonalne, którego państwo nie może być adresatem. Można przewidywać, iż w latach kolejnych skutki finansowania zadań oświatowych w gminie będą gwałtownie wzrastać, w tym także w związku z kolejnymi etapami wdrażania nowego systemu wynagradzania nauczycieli. Decyzja w tym zakresie leży jednak wyłącznie w gestii gminy. Pragnę tu podkreślić, iż w roku 1999 Ministerstwo Edukacji Narodowej, w rezultacie szerokich działań propagujących racjonalizację sieci szkół, precyzyjnie wskazywało na konieczność podejmowania działań w powyższym zakresie.    Mając nadzieję czytelnie wyjaśnić przywołane zależności, pozwalam sobie załączyć szczegółową kalkulację skutków wdrożenia nowego systemu wynagradzania w gminie Błaszki, uzupełnioną o projektowane rozwiązania w zakresie standardów zatrudnienia. Trzeba zwrócić uwagę, że rzeczywiste koszty wdrażania nowego systemu wynagradzania (do wysokości przeciętnych wynagrodzeń określonych w ustawie Karta nauczyciela) absorbują zaledwie 84% (zał. 1 tab. 5) subwencji oświatowej. Dotyczy to zatrudnienia istotnie przekraczającego przewidywane standardy. W przypadku podjęcia przez gminę działań w zakresie dostosowania lub choćby zbliżenia się do norm w tym zakresie rzeczywiste koszty wypłaty wynagrodzeń liczone według zasad określonych w ustawie mogłyby się zmniejszyć nawet do 63% subwencji oświatowej. Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe państwo nie może akceptować wszystkich możliwych rozwiązań w tym zakresie, tym bardziej iż nie ma obecnie praktycznie żadnego wpływu na politykę zatrudnieniową prowadzoną w jednostkach samorządu terytorialnego.    Jednocześnie pozwolę sobie poinformować, że Ministerstwo Edukacji Narodowej rozpatruje w trybie indywidualnym wszystkie wpływające wnioski z tytułu wdrożenia przepisów ustawy Karta nauczyciela oraz dokona rozdziału środków z tego tytułu w ramach wyodrębnionej 1-procentowej rezerwy subwencji oraz przewidywanej rezerwy wynikającej z art. 47 ustawy budżetowej. Każdorazowo jednak warunkiem naliczenia dodatkowych środków będzie zgodność z przywołanymi powyżej zasadami przesądzonymi ustawą Karta nauczyciela oraz potwierdzenie ewentualnych dodatkowych skutków szczegółowymi kalkulacjami.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Andrzej Karwacki    Warszawa, dnia 21 czerwca 2000 r.