Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie monopolistycznych praktyk Lasów Państwowych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów na interpelację pana posła Czesława Pogody w sprawie monopolistycznych praktyk Lasów Państwowych, w porozumieniu z ministrami: środowiska, finansów i gospodarki przedkładam następujące informacje i wyjaśnienia.    1. Do dnia 3 września 2000 r. sprzedaż produktów pochodzących z gospodarki rolnej i leśnictwa była zwolniona z opodatkowania podatkiem VAT. Było to niezgodne z przepisami VI Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej (77/388/EEC z późn. zm.) oraz z przepisami innych dyrektyw Rady Wspólnot Europejskich. Przepisy ww. dyrektywy zakładają, że od sprzedaży artykułów żywnościowych oraz drewna opałowego może być stosowana stawka obniżona podatku VAT (w warunkach polskich stawka podatkowa w wysokości 7%).    Aktualnie realizowany jest pierwszy etap wdrażania w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie opodatkowania VAT, w ramach którego wprowadzono 3-procentową stawkę tego podatku od sprzedaży produktów gospodarki rolnej i 7% od sprzedaży podstawowych produktów gospodarki leśnej, z mocą obowiązującą od dnia 4 września 2000 r. Przy czym system ryczałtowy w leśnictwie oparty na 3-procentowych zwrotach podatkowych został wprowadzony przez parlament dopiero z dniem 1 stycznia 2001 r.    Niestety w ramach tego pierwszego etapu nie mogły być usunięte skutki wieloletniego stosowania w tej dziedzinie gospodarki narodowej zwolnienia od podatku VAT i tym samym wspomniany przejściowy układ stawek podatkowych nie może spełnić wszystkich kryteriów ekonomicznej stymulacji, które mogą się ujawnić dopiero po pełnym dostosowaniu ww. systemu prawa podatkowego do standardów UE. Niemniej jednak nowy układ opodatkowania VAT w sektorze rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa stanowi znaczący postęp w stosunku do poprzednich rozwiązań.    W dotychczasowej praktyce (m.in. miało to miejsce w przypadku mediów energetycznych, leków, usług pralniczych) etapowa metoda dochodzenia do docelowej stawki podatkowej podatku VAT okazała się rozwiązaniem społecznie najbardziej akceptowanym i tym samym najskuteczniejszym. W ˝Stanowisku negocjacyjnym Polski w obszarze: podatki˝ przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 19 października 1999 r. nie zgłoszono odstępstw w zakresie produktów gospodarki rolnej i leśnictwa. Zadeklarowano natomiast etapowe dochodzenie do opodatkowania docelowego. Dotyczy to również drewna (z wyjątkiem drewna opałowego, brykietów z drewna oraz tzw. drobnicy), na które zgodnie z założeniami najpóźniej do końca 2002 r. powinna zostać wprowadzona stawka podstawowa podatku VAT w wysokości 22%. Za etapowym wdrażaniem docelowego modelu opodatkowania w rolnictwie wypowiedział się również specjalny zespół do spraw wdrażania podatku od towarów i usług w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie.    W chwili obecnej nie zostały jeszcze podjęte decyzje co do dokładniejszego harmonogramu dalszych działań w zakresie dostosowywania opodatkowania ww. podatkiem towarów pochodzących z gospodarki rolnej, leśnej oraz środków produkcji stosowanych w rolnictwie do standardów wynikających z omawianej VI Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich. Podstawowe produkty przemysłu drzewnego, takie jak tarcica, płyty, sklejki i meble, są wyrobami opodatkowanymi podatkiem VAT w wysokości 22% i z tych względów wprowadzenie opodatkowania w wysokości 7% na produkty leśne (surowiec drzewny) było przedsięwzięciem w zasadzie neutralnym z punktu widzenia cen tych towarów. Zgodnie bowiem z podstawową zasadą systemu podatku VAT podatek naliczony zawarty w cenach nabycia wyrobów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną może być odliczony od podatku należnego od sprzedaży. W tym kontekście należy jednak zaznaczyć, iż realizacja zgłaszanej dodatkowo tezy co do ewentualnej możliwości obniżenia opodatkowania VAT na tarcicę lub inne produkty przetwórstwa drzewnego do poziomu 7% prowadziłaby do naruszenia zasady stand still, na której oparto układ stowarzyszeniowy z UE. Szósta Dyrektywa Rady Unii Europejskiej art. 12 i zał. H nie przewidują bowiem stosowania w tych dziedzinach stawek obniżonych.    2. Z analizy przeprowadzonej przez Ministerstwo Środowiska wynika, że spośród przemysłów zaliczanych do przemysłu drzewnego (tartaczny, sklejkowy, stolarki budowlanej, płyt drewnopodobnych, meblarski) tylko przemysł tartaczny (duże tartaki zatrudniające powyżej 50 osób, brak danych dotyczących mniejszych zakładów) miał ujemny wynik finansowy, a pozostałe przemysły osiągnęły dodatnie wyniki.    Aktualne dane dotyczące sprzedaży drewna poszczególnym nabywcom świadczą, że zapotrzebowanie na surowiec drzewny jest w dużym stopniu zaspokajane, a za niepełne wykorzystanie mocy przerobowych niektórych branż przemysłu drzewnego oraz pogarszającą się sytuację w przemyśle tartacznym odpowiedzialne są przede wszystkim takie czynniki jak:    - utrzymujący się kryzys w budownictwie, które jest głównym kreatorem zapotrzebowania na wiele asortymentów wyrobów drzewnych (tarcica, stolarka budowlana, płyty itp.),    - osłabienie popytu wewnętrznego wynikającego z niskiego poziomu zamożności społeczeństwa,    - załamanie rynku wschodniego, co ograniczyło możliwość eksportu, szczególnie mebli.    Ustalanie przez Lasy Państwowe zasad sprzedaży surowca drzewnego należy do ustawowych zadań i obowiązków tej instytucji. Zgodnie z § 8 pkt 5 statutu Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 50 ministra ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa z dnia 18 maja 1994 r., do właściwości dyrektora generalnego Lasów Państwowych należy ustalanie zasad sprzedaży przez Lasy Państwowe drewna i innych produktów i usług. Na tej podstawie dyrektor generalny wydał zarządzenie nr 5 z dnia 16 lutego 1998 r., w którym określił zasady sprzedaży drewna w Lasach Państwowych. W wyniku porozumienia z Polską Izbą Gospodarczą Przemysłu Drzewnego dyrektor generalny decyzją nr 19 z dnia 1 czerwca 2000 r. powołał roboczy zespół mieszany ds. nowelizacji wspomnianych zasad sprzedaży drewna. Prace zespołu zostały zawieszone, ponieważ izba, z pominięciem zasady partnerskiego informowania drugiej strony porozumienia, czyniła starania o objęcie surowca drzewnego 22-procentową stawką VAT, wbrew stanowisku Lasów Państwowych, które optowały za stawką 7-procentową. W tej sytuacji dyrektor generalny Lasów Państwowych zarządzeniem nr 5a z dnia 30 października 2000 r. wprowadził znowelizowane wytyczne sprzedaży drewna, które w ocenie ministra środowiska:    - stwarzają wszystkim nabywcom możliwość dostępu do rynku drzewnego na warunkach wolnorynkowych,    - respektują wymóg, by podaż surowca drzewnego była wyznaczana przyrodniczymi możliwościami lasu, a pozyskanie drewna odbywało się zgodnie z 10-letnim planem cięć określonym w dokumencie ˝Plan urządzania lasu˝ opracowywanym na podstawie art. 18 ustawy o lasach i zatwierdzanym przez ministra środowiska; zgodnie z art. 23 ustawy zwiększenie rozmiaru pozyskania drewna ponad określoną wielkość w planie może nastąpić tylko w związku ze szkodą lub klęską żywiołową.    Jednak zarządzenie to wywołało niezadowolenie środowiska drzewiarzy, którzy zarzucają Lasom Państwowym dokonanie podziału rynku sprzedaży drewna według własnych, nieostrych kryteriów, a każdej z grup odbiorców narzucają odrębne, wygodne dla siebie warunki.    Z inicjatywy dyrektora generalnego odbyło się w dniu 9 grudnia 2000 r. spotkanie z przedstawicielami Polskiej Izby Gospodarczej Przemysłu Drzewnego, którego przedmiotem było omówienie m.in. warunków i zasad wznowienia pracy wspomnianego zespołu. Przedstawiciele Polskiej Izby Gospodarczej Przemysłu Drzewnego nie wypowiedzieli się jednoznacznie na temat możliwości rozpoczęcia prac nad nowelizacją zasad sprzedaży drewna. Dyrektor generalny pozostaje w gotowości na propozycje współpracy z izbą.    W kwestii ograniczeń w dostawach drewna i podwyżek jego cen pragnę poinformować, że podaż surowca drzewnego (tzw. grubizny) z Lasów Państwowych w latach 1996-2000 systematycznie rosła: od 18,6 mln m3 do 23,9 mln m3, w tym drewna wielkowymiarowego (surowiec tartaczny, okleinowy, łuszczarski) od 8,6 mln m3 do 10,5 mln m3. Wzrost przeciętnych cen drewna w tym okresie kształtował się następująco:   drewno ogółem drewno wielkowym. inflacja 1997 o 0,9% o 1,45% 14,9% 1998 o 8,6% o 7,66% 11,8% 1999 o 5,3% o 6,14% 7,3% 2000 ok. 5% ok. 4% ok. 9%    Z powyższego wynika, że ceny surowca drzewnego rosły wyraźnie poniżej inflacji i trudno jest mówić o nadmiernym wzroście cen. Poziom przeciętnych cen na drewno osiąganych przez Lasy Państwowe jest zbliżona do poziomu cen na europejskim rynku drzewnym.    Pozwolę sobie zauważyć, że poprawa kondycji finansowej przemysłu tartacznego nie wymaga zmian w polityce leśnej państwa i planach urządzania lasu. Nie może też nastąpić w drodze zwiększenia eksploatacji zasobów drzewnych. Według bowiem koncepcji uzgodnionej przez 33 kraje europejskie (Helsinki 1993 r.), w tym przez Polskę, lasy podlegają trwałemu i zrównoważonemu rozwojowi, co oznacza, że zarządzanie i użytkowanie lasów należy prowadzić w taki sposób i w takim tempie, aby zachować je jako odnawialne zasoby naturalne i nie uszczuplić w długim czasie. Taką gospodarkę leśną prowadzą Lasy Państwowe, pozyskują drewno nie przekraczając możliwości biologicznych lasu. Rozwiązanie problemu przemysłu tartacznego uzależnione jest od jego restrukturyzacji i partnerskich stosunków z Lasami Państwowymi. Pojawiająca się niekiedy koncepcja powołania niezależnej instytucji lub organizacji rządowej kontrolującej sposób obrotu drewnem czy też sam obrót nie może być oceniona pozytywnie z braku merytorycznego i ekonomicznego uzasadnienia.    3. Odnośnie do zarzutu stosowania przez Lasy Państwowe praktyk monopolistycznych przy sprzedaży surowca drzewnego, pragnę poinformować, że do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpłynęły wnioski Polskiej Izby Gospodarczej Przemysłu Drzewnego oraz Związku Producentów i Eksporterów Palet Drewnianych w Polsce z żądaniami ˝wydania decyzji zakazującej nadużywania pozycji monopolistycznej˝ przez Lasy Państwowe. We wniosku zarzuca się naruszanie przez Lasy Państwowe określonych przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (DzU z 1999 r. nr 52, poz. 547). Wyrazem i dowodem praktyk monopolistycznych jest w ocenie wnioskodawców zarządzenie nr 5a dyrektora generalnego Lasów Państwowych z dnia 30 października 2000 r. ustanawiające zasady sprzedaży drewna przez jednostki organizacyjne Lasów Państwowych. Wnioskodawcy zarzucają Lasom Państwowym, że:    - przeciwdziałają ukształtowaniu się warunków do rozwoju konkurencji,    - dokonały podziału rynku drzewnego według kryteriów podmiotowych,    - prowadzą sprzedaż drewna w sposób powodujący uprzywilejowanie niektórych podmiotów,    - narzucają odbiorcom uciążliwe warunki umów przynoszących narzucającemu nieuzasadnione korzyści,    - ograniczają, mimo posiadanych możliwości, sprzedaż drewna w celu podwyższenia jego ceny.    Sprawa jest przedmiotem wnikliwej analizy pod kątem określenia przedmiotu i podmiotu ewentualnego postępowania oraz możliwości jego wszczęcia przez organ antymonopolowy w trybie art. 21 ww. ustawy. Lasy Państwowe są bowiem szczególną instytucją, powołaną ustawą z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jednolity DzU z 2000 r. nr 56 poz. 679) jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, pod nazwą Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Jednostka ta jest nadzorowana przez ministra środowiska i reprezentuje skarb państwa w zakresie zarządzanego mienia, którym są lasy stanowiące własność państwa. Lasy Państwowe w swoim działaniu muszą kierować się rachunkiem ekonomicznym i zgodnie z art. 50 ustawy o lasach zobowiązane są do prowadzenia działalności na zasadzie samodzielności finansowej i pokrywania kosztów jej działalności z własnych przychodów. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonego postępowania ww. praktyk prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyda decyzję nakazującą ich zaniechanie.    Z wyrazami szacunku    Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji    Tadeusz Aziewicz    Warszawa, dnia 12 lutego 2001 r.