Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie ekstradycji członków ukraińskich dywizji Waffen SS ˝Galizien˝ z Wielkiej Brytanii

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na przekazaną przy piśmie z dnia 18 stycznia 2001 r. SPS-0202-5547/01 interpelację pana posła Tomasza Kamińskiego w sprawie ekstradycji członków ukraińskich dywizji Waffen SS ˝Galizien˝ z Wielkiej Brytanii, uprzejmie przedstawiam.    Ad 1. W chwili obecnej nie jest możliwe udzielenie odpowiedzi, która nie byłaby sformułowana inaczej aniżeli w trybie warunkowym. Minister sprawiedliwości RP bowiem może zwrócić się o ekstradycję tylko tych członków ukraińskiej dywizji Waffen SS ˝Galizien˝, co do których ustalone zostanie, że wchodzili w skład pododdziałów tej dywizji uczestniczących w dokonywaniu zbrodni wojennych lub zbrodni przeciwko ludzkości. Podkreślić trzeba, że jakkolwiek SS zostało uznane w procesie norymberskim za organizację przestępczą, co obejmuje również Waffen SS, to jednakże nie jest możliwe obecnie pociągnięcie do odpowiedzialności karnej członków SS (w tym Waffen SS) na podstawie stwierdzenia samego faktu brania udziału w przestępczej organizacji.    W polskim prawie karnym podstawą do odpowiedzialności karnej za przynależność do SS stwarzał art. 4 § 1 i 3 dekretu z 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców narodu polskiego (tekst jedn. DzU z 1946 r. nr 69, poz. 377 z późn. zm.). Przepis ten stanowił w § 1, że podlega karze więzienia na czas nie krótszy od lat trzech lub dożywotnio albo karze śmierci sprawca, który ˝(...) brał udział w organizacji przestępczej powołanej lub uznanej przez władzę państwa niemieckiego (...)˝; § 3 tego artykułu precyzował, że ˝przestępstwem jest zwłaszcza udział: (...) w sztafetach ochronnych, Schutzstafeln - SS (...)˝. Na podstawie tego przepisu skazany w Polsce został m.in. Teodor Dak w roku 1953 na karę 14 lat więzienia, członek 14. dywizji SS ˝Galizien˝.    Obecnie sama przynależność do SS nie może być przedmiotem ukarania, a to ze względu, że utrzymany został w mocy tylko art. 1 ust. 1 dekretu z 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary (...), który przewiduje odpowiedzialność karną tego, ˝kto, idąc na rękę władzy państwa niemieckiego lub z nim sprzymierzonego, brał udział w dokonywaniu zabójstw osób spośród ludności cywilnej, albo osób wojskowych lub jeńców wojennych (...)˝. Tak opisana zbrodnia ludobójstwa zagrożona jest karą bezwzględnie oznaczoną dożywotniego pozbawienia wolności.    Ewentualny wniosek o ekstradycję zidentyfikowanego członka dywizji Waffen SS ˝Galizien˝ musi być przeto oparty na materiale dowodowym wskazującym, że brał on ˝udział w dokonywaniu zabójstw osób spośród ludności cywilnej albo osób wojskowych lub jeńców wojennych˝.    W chwili obecnej Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu intensywnie analizuje dokumentację mającą na celu zidentyfikowanie sprawców.    Ad 2. Starania o ustalenie i ukaranie członków Waffen SS ˝Galizien˝ zostały zapoczątkowane przez rząd emigracyjny w Londynie, a po wojnie były kontynuowane przez organa ścigania, w tym Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce oraz Najwyższy Trybunał Narodowy. Nie przyniosły one jednak pożądanego rezultatu.    W 1947 r. rząd polski umieścił 11 osób posądzonych o udział w pacyfikacji wsi Huta Pieniacka na liście poszukiwanych zbrodniarzy wojennych. Alianci wydali władzom polskim około 2000 osób, które zostały w Polsce osądzone, jednak żadna z nich nie należała do owych jedenastu poszukiwanych. Z uwagi na milczenie państw alianckich w tej kwestii przyjęto, że nie jest wiadome miejsce przebywania lub ukrywania się osób wymienionych na tej liście.    Dowodów na zbrodnie popełnione przez Waffen SS ˝Galizien˝ poszukiwano także w archiwach rosyjskich i ukraińskich. W byłym ZSRR prowadzono bowiem wiele postępowań karnych przeciwko Ukraińcom za ich zbrodniczą działalność w okresie II wojny światowej i zapadło wiele wyroków skazujących. Oczekiwania były duże, wszak znając realia śledztw prowadzonych w byłym ZSRR, nastawionych na pozyskanie możliwie najwięcej informacji, spodziewano się nowych, ważnych informacji.    Odpowiedzi na prośby skierowane w 1998 r. przez Główną Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do odpowiednich władz Rosji i Ukrainy o udostępnienie materiałów dotyczących działalności Waffen SS ˝Galizien˝ były negatywne.    Film reżyserii Juliana Hendy pt. ˝SS w Wielkiej Brytanii˝ spowodował znaczne zwiększenie zainteresowania problematyką zbrodni popełnionych przez Waffen SS ˝Galizien˝. Zgłaszają się świadkowie chcący składać zeznania w sprawach. Aktualnie toczy się i jest podejmowanych, spośród wcześniej zawieszonych w oddziałowych komisjach ścigania zbrodni przeciwko narodowi polskiemu, łącznie 37 śledztw dotyczących zbrodni popełnionych przez Waffen SS ˝Galizien˝.    Ze wspomnianych już 37 śledztw prowadzonych przez oddziałowe komisje ścigania zbrodni przeciwko narodowi polskiemu 35 śledztw prowadzi Oddziałowa Komisja we Wrocławiu w sprawach o zbrodnie popełnione przez Waffen SS ˝Galizien˝ na terenach przedwojennych województw: lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego. Są to śledztwa zaawansowane. Jedno śledztwo prowadzi Oddziałowa Komisja w Rzeszowie, sygn. S 5/00/Zi (w sprawie zastrzelenia pięciu Polaków we Lwowie) i jedno Oddziałowa Komisja w Krakowie, sygn. S 9/96/U (w sprawie ludobójstwa w Hucie Pieniackiej).    Należy przewidywać, że w najbliższym czasie liczba wszczętych lub kontynuowanych śledztw zwiększy się istotnie z uwagi na stale dostarczane informacje, często przez anonimowe osoby, wskazujące na fakty popełnienia nieznanych dotąd zbrodni przez Waffen SS ˝Galizien˝, jak i dokumentujące zbrodnie już znane.    Ad 3. Dokonana w dniu 28 lutego 1944 r. przez Waffen SS ˝Galizien˝ pacyfikacja Huty Pienackiej, wsi położonej w powiecie złoczowskim woj. tarnowskiego, w czasie której zamordowano około 1000 mieszkających i przebywających w tej wsi osób oraz doszczętnie spalono zabudowania, jest przedmiotem szczególnego zainteresowania z uwagi na rozmiar zbrodni i szczególne okrucieństwo sprawców.    W toku wszczętego przez Oddziałową Komisję w Krakowie w dniu 24 listopada 1992 r. i kontynuowanego śledztwa, głównie w drodze przesłuchań naocznych świadków zbrodni, utrwalone zostały dowody dokładnie ilustrujące fakt i rozmiar jej popełnienia.    W sprawie tej ponadto wszechstronnie wykorzystane zostały opracowania historyczne na temat zbrodni w Hucie Pieniackiej. Zwrócono się także o pomoc prawną do Zentralstelle der Landesjustizverwaltungen (Główny Urząd Krajowej Administracji Sprawiedliwości) w Ludwigsburgu. Urząd ten, aczkolwiek zainteresował się sprawą i udzielił wielu interesujących informacji, to jednak wskazał na brak kompetencji do konkretnych działań, gdyż według centralnego urzędu formacja Waffen SS ˝Galizien˝ dopuściła się zbrodni wojennych, które jednak nie mają charakteru zbrodni nazistowskich.    Obecnie sporządzona została lista 79 nazwisk potencjalnych sprawców brania udziału w dokonywaniu zabójstw ludności cywilnej i weryfikowana jest w oparciu o różne źródła, w tym także nowo odkryte dokumenty archiwalne obejmujące kilkaset innych nazwisk, a wśród nich członków 31. batalionu Ukraińskiego Legionu Samoobrony, który uczestniczył w tłumieniu Powstania Warszawskiego, a którego członkowie weszli w skład14. Dywizji Waffen SS ˝Galizien˝.    Łączę wyrazy szacunku    Minister    Lech Kaczyński    Warszawa, dnia 15 lutego 2001 r.