Debaty sejmoweI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji panującej na rynku paliw płynnych

   Szanowny Panie! W związku ze złożoną przez pana marszałka interpelacją pana posła Stanisława Misztala z dnia 4 maja 2001 r. w sprawie uzyskania dodatkowych wyjaśnień na dwa pytania zawarte w interpelacji z dnia 8 marca 2001 r. w sprawie sytuacji na rynku paliw płynnych przedstawiam w załączeniu dodatkowe wyjaśnienia.    I. Dotyczy pytania drugiego interpelacji z dnia 8 marca 2001 r. ˝Kiedy zostaną ukrócone praktyki monopolistyczne PKN Orlen SA prowadzące do nadmiernego zawyżania cen na paliwa płynne?˝, na które odpowiedź pan poseł uznał za niewystarczającą, podnosząc, iż praktyki monopolistyczne koncernu PKN Orlen SA na rynku paliw płynnych w Polsce faktycznie mają miejsce. Jako argument pan poseł twierdzi, iż wyraża się ta sytuacja m.in. w wyższej cenie porównywalnych jakościowo olejów napędowych produkowanych przez Orlen SA w stosunku do cen olejów innych firm, a impuls podwyżek według przeprowadzonych analiz wypływał w zdecydowanej większości z PKN Orlen SA.    Odnosząc się do powyższych kwestii, pragnę jeszcze raz przedstawić sposób oraz zasady, jakimi kieruje się PKN Orlen SA, według informacji będących w posiadaniu Ministerstwa Skarbu Państwa, przy ustalaniu cen paliw silnikowych.    Koncern ustala ceny swoich produktów w oparciu o notowania tych produktów na giełdach światowych, wykorzystując informacje zawarte w serwisach cenowych Platt's Marketwire oraz ICIS LOR. Ceny paliw ustalane są w relacji do tzw. cenowego parytetu importowego określonego w sposób następujący: notowania na bazie CIF NWE ARA według Platt's Marketwire powiększone są o obowiązujący podatek akcyzowy oraz koszty transportu, portowe i koszty przeładunku, z uwzględnieniem sytuacji na krajowym rynku paliwowym. Nowe ceny paliw są wprowadzane z kilkudniowym (2-3 dni) opóźnieniem, wynikającym z przyczyn technicznych, w stosunku do notowań światowych, co jest szczególnie widoczne podczas tendencji spadkowej cen (ceny na świecie spadają i rosną szybciej).    Na poziom cen paliw w kraju największy wpływ mają:    a) rynek ropy i paliw    Rynek ropy naftowej jest wrażliwy na globalną bądź regionalną sytuację polityczną, zależy od polityki wydobywczej krajów OPEC i innych producentów ropy (w ich interesie jest jak najwyższa cena za baryłkę przy jak najmniejszym wydobyciu) oraz poziomu zapasów tego surowca na świecie. Rynek paliw w głównej mierze uzależniony jest od bilansu podaży i popytu na benzyny i olej napędowy. W III i IV kwartale 2000 r., pomimo dużych dostaw ropy na rynek, ceny paliw rosły, gdyż zapasy światowe były na niskim poziomie, a na ich zaspokojenie potrzeba odpowiedniego czasu.    Polski rynek paliwowy jest zaopatrywany przez krajowe rafinerie i importerów paliw, a zniesiona od września 2000 r. ochrona celna powoduje, że jest on rynkiem otwartym. Oznacza to, że zarówno producenci, jak i importerzy są zmuszeni do uwzględniania notowań benzyn i olejów napędowych na rynkach światowych. Ustalenie cen wytwarzanych paliw na poziomie znacznie przewyższającym notowania giełdowe spowoduje, że do kraju napłynie importowane tańsze paliwo, czego wynikiem będzie niemożność sprzedaży swoich produktów przez polskie rafinerie. Natomiast wyznaczenie zbyt niskich cen paliw spowoduje nieopłacalność importu, a to z kolei spowoduje niedobór paliw na rynku.    PKN Orlen SA, ustalając ceny paliw w oparciu o parytet importowy oraz koniunkturę na rynku wewnętrznym, faktycznie stosuje ceny równowagi rynkowej. Świadczy o tym oscylowanie cen tych produktów wokół parytetu importowego, co daje podstawę do uznania, iż PKN Orlen SA pełni funkcję stabilizatora na polskim rynku.    b) notowania paliw    Ustalając ceny wytwarzanych paliw w relacji do notowań giełdowych, PKN Orlen SA opiera swoją politykę cenową na obiektywnych czynnikach cenotwórczych. Giełdy, na których zawierane są duże kontrakty, często przewyższające wielkością całą sprzedaż paliw koncernu, są najlepszym odzwierciedleniem aktualnej sytuacji na rynku ropy naftowej i na rynku paliwowym. Dlatego też notowania giełdowe paliw są najbardziej wiarygodnym miernikiem bilansu podaży i popytu i powszechnie stosowanym punktem odniesienia w handlu międzynarodowym, także realizowanym przez koncern. Notowania na giełdach europejskich stanowią także podstawę formuł cenowych w eksporcie i imporcie paliw realizowanym przez rafinerie krajowe oraz importerów.    c) koszty produkcji    Koszt przerobionej ropy naftowej jest głównym elementem składowym kosztów materiałowych. Prowadzony rachunek kosztów w ujęciu globalnym pozwala na określenie udziału kosztów materiałów, w tym także ropy w kosztach ogółem. Udział kosztów materiałowych w kosztach ogółem (bez akcyzy) kształtował się na poziomie ca 80% w 2000 r. i ca 77% w I kwartale 2001 r., a udział kosztu ropy naftowej w kosztach materiałowych wynosił odpowiednio ca 88% i 87%.    Zaprezentowany powyżej mechanizm kształtowania cen pozwala na zachowanie sytuacji równowagi w zakresie popytu i podaży, pozwala także na generowanie adekwatnego do branży zwrotu zaiwestowanego kapitału. Odstępstwo od tych zasad prowadziłoby w konsekwencji do istotnego pogorszenia sytuacji finansowej firmy w przypadku stosowania cen poniżej parytetu importowego.    Mechanizm ustalania cen paliw silnikowych przez PKN Orlen SA był przedmiotem kontroli prowadzonej z urzędu przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Urząd w decyzji z dnia 9 lutego 2000 r. stwierdził, że koncern stosuje praktykę monopolistyczną polegającą na stosowaniu sposobów kształtowania cen na benzyny i oleje napędowe, które mogą umożliwiać osiąganie nieuzasadnionych korzyści, i nakazał jej zaniechanie. Nie podzielając opinii UOKiK, PKN Orlen SA odwołał się od decyzji do Sądu Antymonopolowego. Sąd Antymonopolowy nie stwierdził stosowania przez koncern zarzuconej przez urząd praktyki monopolistycznej i uznał, że nałożenie kary pieniężnej z tego tytułu było nieuzasadnione. Wyrokiem z 11 października 2000 r. Sąd Antymonopolowy uchylił decyzję UOKiK z dnia 9 lutego 2000 r. W uzasadnieniu sąd podnosił, że ˝Ceny koncernu są ściśle powiązane z europejskim rynkiem paliw. Zapewnia to mechanizm parytetu importowego. Ustalanie cen w oparciu o ten parytet i koniunkturę na rynku wewnętrznym wskazuje na stosowanie przez Orlen cen równowagi rynkowej dla paliw płynnych. Świadczy o tym oscylowanie cen tych paliw wokół parytetu importowego z uwzględnieniem koniunktury na rynku wewnętrznym.˝    Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wystąpił do Sądu Najwyższego o kasację od wyroku Sądu Antymonopolowego. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadził również postępowanie przeciwko PKN Orlen SA na wniosek dwóch odbiorców oleju opałowego ˝3˝, którzy zarzucali koncernowi stosowanie praktyki monopolistycznej polegającej na pobieraniu nadmiernie wygórowanych cen za ten produkt. W wyniku prowadzonego postępowania Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że brak jest podstaw do zarzucenia Orlenowi pobierania nadmiernie wygórowanych cen za olej opałowy ˝3˝. Ceny pobierane przez koncern nie odbiegają od cen jego krajowych konkurentów, a ponadto stwierdził, że ceny oleju opałowego ˝3˝ ustalone są w oparciu o obiektywne czynniki cenotwórcze - notowania światowe, a nie subiektywne oceny Orlenu.    Reasumując, powiązanie cen paliw PKN Orlen SA z europejskim rynkiem paliw zapewnia stosowanie cen równowagi rynkowej. Wahania cen są ściśle uzależnione od koniunktury na rynku wewnętrznym i są wynikową bilansu podaży i popytu.    II. W odniesieniu do dodatkowego pytania, jakie zostało zadane, a mianowicie: ˝Dlaczego w ostatnim okresie ostatniego roku nastąpiło znaczące przyspieszenie działań prywatyzacyjnych w sektorze paliw płynnych?˝ należy stwierdzić, że wszystkie działania prywatyzacyjne podejmowane przez ministra skarbu państwa lub też Naftę Polską SA, szczegółowo opisane w odpowiedzi na interpelację pana posła z dnia 8 marca 2001 r., prowadzone są na podstawie programu rządowego pod nazwą ˝Aktualizacja rządowego programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego˝, przyjętego przez Radę Ministrów 15 lipca 1995 r., z późniejszymi zmianami. Program rządowy w sposób szczegółowy określa zasady prowadzonych procesów prywatyzacyjnych w odniesieniu do poszczególnych podmiotów sektora, jak również harmonogram czasowy podejmowanych działań. Ponadto transakcje sprzedaży akcji lub udziałów przedsiębiorstw wymienionych w programie wymagają zgody zarówno zgromadzenia akcjonariuszy Nafty Polskiej SA, która w 100% jest własnością skarbu państwa, jak i zgody Rady Ministrów na przeprowadzenie transakcji.    Zatem reasumując, wszelkie działania podejmowane przez ministra skarbu państwa są dokonywane na podstawie podjętych wcześniej decyzji polskiego rządu i przez polski rząd są kontrolowane, zatem nie ma możliwości, by doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości i nadużyć, co sugeruje pan poseł.    Mam nadzieję, że przedstawione dodatkowe wyjaśnienia w sposób dostateczny rozwieją wątpliwości pana posła.    Z poważaniem    Minister    Aldona Kamela-Sowińska    Warszawa, dnia 31 maja 2001 r.